In gespreksgroepen waarin men persoonlijke verdieping zoekt, geldt vaak de regel “niet op elkaar reageren … niet ‘helpen’, adviseren of willen overtuigen.”

In hoeverre kun je wel of niet op elkaar reageren in zo’n setting?

 

Helemaal niet op elkaar reageren lijkt mij in een serieuze gespreksgroep een vreemde opdracht. Dan dreigt het gesprek een reeks monologen te worden: iedereen spreekt, niemand grijpt werkelijk aan op wat er tussen mensen gebeurt.

De bedoeling van zo’n regel is volgens mij niet: doe alsof je de ander niet gehoord hebt. De bedoeling is eerder: maak je reactie niet meteen tot een ingreep in het verhaal van de ander.

Er is namelijk verschil tussen reageren op iemand en antwoorden vanuit wat diens woorden bij jou oproepen.

Je kunt bijvoorbeeld heel goed zeggen:

• “Wat je zegt over je vader raakt bij mij iets vergelijkbaars.”
• “Ik merk dat ik nieuwsgierig word naar wat je bedoelt met ‘vrijheid’.”
• “Terwijl ik naar je luister, merk ik dat ik zelf anders tegen die vraag aankijk.”
• “Mag ik je daar een vraag over stellen?”

Dat zijn reacties. Maar ze nemen het gesprek niet over.

Anders wordt het bij:

“Weet je wat jij zou moeten doen?”
“Ik denk dat je dit zo voelt omdat…”
“Daar moet je toch gewoon grenzen stellen.”
“Nee, zo zou ik het niet zien.”

Dan verschuift de aandacht gemakkelijk van onderzoek naar advies, analyse, correctie of debat.

De interessante paradox

Persoonlijke verdieping ontstaat juist doordat mensen op elkaar resoneren. Iemand zegt iets en daardoor zie jij iets in jezelf wat je daarvoor nog niet zag. Als iedereen uitsluitend zijn eigen bijdrage mag leveren zonder aansluiting op de ander, verdwijnt een deel van de kracht van de groep.

Je zou dus kunnen zeggen:

Niet reageren is onmogelijk én onwenselijk. Niet overnemen is wél oefenbaar.

Een bruikbaarder uitgangspunt voor zo’n groep zou daarom kunnen zijn:

Reageer vanuit je eigen ervaring en nieuwsgierigheid, zonder het verhaal van de ander te verklaren, op te lossen of over te nemen.

Of nog korter:

Laat je raken, maar laat de ander eigenaar van zijn verhaal.

Dat vind ik eigenlijk preciezer dan “niet op elkaar reageren”. Het maakt ook ruimte voor iets wat in verdiepende groepen heel waardevol is: vergelijking van ervaringen, herkenning, verschil, een goede vraag — en zelfs af en toe een suggestie, zolang die niet vermomd wordt als waarheid over de ander.

Daarmee wordt de gespreksregel niet: we reageren niet op elkaar, maar eerder:

We reageren zonder elkaar onmiddellijk te willen veranderen.