Wanneer regels en stappenplannen helpen — en wanneer ze in de weg staan
We zijn dol op stappenplannen.
Stap 1: bepaal het probleem.
Stap 2: kies een aanpak.
Stap 3: evalueer het resultaat.
Lekker overzichtelijk. Alsof de werkelijkheid beleefd wacht tot wij bij stap 3 zijn aangekomen.
Stappenplannen en protocollen zijn natuurlijk nuttig. Ze bewaren ervaring, voorkomen fouten en helpen ons handelen wanneer improviseren geen goed idee is. In een operatiekamer heb ik liever geen chirurg die zegt: “Laten we eens voelen wat er ontstaat.”
Maar buiten de operatiekamer ligt dat ingewikkelder.
Een protocol is gebaseerd op wat we al kennen. Het helpt ons herhalen wat eerder werkte. Daarmee kan het ook precies datgene missen wat nog nooit eerder is gebeurd.
Het onverwachte houdt zich nu eenmaal slecht aan de agenda.
Toch zijn regels niet per definitie de vijand van creativiteit. Soms maken ze creativiteit juist mogelijk. Een gedicht heeft vorm. Een spel heeft lijnen. Een goed gesprek heeft begrenzing.
Als gespreksleider bij Gespreksfitness.nl en het Centrum voor Zelfbezinning werk ik met gespreksregels. Niet als dwangbuis, maar om het gesprek los te krijgen.
We proberen niet te helpen. Niet te adviseren (doe dat maar 's avonds laat aan de bar). Niet de ander te overtuigen van ons voortreffelijke gelijk. We spreken vanuit eigen ervaring en laten het antwoord van de ander waar het hoort: bij de ander.
Dat klinkt eenvoudig. Tot iemand iets zegt waarvan je onmiddellijk weet hoe het zit. Dan begint de oefening.
De regels zijn geen spoorrails naar een vooraf bepaald eindstation. Ze zijn eerder een hek rond een speelveld. Binnen dat veld kan iets ontstaan wat niemand heeft bedacht.
Een nieuwe gedachte.
Een onverwachte vraag.
Een antwoord dat nog geen oplossing wil zijn.
Daar zit mogelijk de onvermoede scheppingskracht van regels: niet in wat ze voorschrijven, maar in wat ze helpen níét te doen.
En voor je het weet, ontstaat er iets waarvoor nog geen stappenplan bestaat.
Gelukkig maar.
P.S. Voor wie toch niet zonder kan: het stappenplan ‘to end all’ stappenplannen
- Zoek houvast.
- Maak er onmiddellijk een stappenplan van.
- Volg het nauwgezet tot de werkelijkheid begint tegen te sputteren.
- Geef de werkelijkheid niet meteen de schuld.
- Vraag wat er nú nodig is.
- Doe iets wat niet in het stappenplan staat.
- Beweer achteraf dat dit precies de bedoeling was.
- Berg dit stappenplan zorgvuldig op — voor je volgende poging om af te kicken.
Waarschuwing: wie alle stappen correct uitvoert, is weer terug bij af.
