Op de schouders van reuzen – maar graag zonder knielen
Wij staan op de schouders van reuzen.
Dat klinkt indrukwekkend. Alsof we daar, hoog boven de grond, eindelijk een beetje overzicht hebben.
Alleen vergeten we soms dat reuzen ook gewoon mensen waren. Met hun tijdgebonden ideeën, blinde vlekken, eigenaardigheden en vermoedelijk hier en daar een slechte dag.
Toch hebben we ze nodig.
Jezus. Socrates. Boeddha. Epictetus. Marcus Aurelius. Nietzsche.
Mensen die woorden gaven aan vragen waar we nog altijd niet vanaf zijn: hoe leef je goed? Wat is vrijheid? Wat ben je een ander verschuldigd? Hoe ga je om met lijden, verlangen, schuld, macht en sterfelijkheid?
Het aardige is dat we onszelf ondertussen graag als zelfstandige denkers beschouwen.
Wij laten ons natuurlijk niets meer voorschrijven.
Behalve door onze opvoeding. Onze cultuur. Onze generatie. Het algoritme. Een favoriete filosoof. Een podcastmaker met een overtuigende stem. En dat ene boek dat “alles veranderde”.
Vrij denken blijft kennelijk hard werken.
Ik luister momenteel geregeld naar christelijke podcasts. Ik kan mezelf geen christen noemen, maar voel me wel verwant aan delen van die traditie. Ook omdat het christendom nu eenmaal diep in het grote verhaal van onze westerse cultuur zit. Kerst, Pasen en Pinksteren zijn méér dan vrije dagen met bijbehorend supermarktassortiment.
Wat me vooral boeit, zijn de enorme verschillen binnen die relatief kleine christelijke wereld. Over geloof, Bijbel, moraal, wetenschap, politiek, seksualiteit, verlossing – en over de vraag wie zich eigenlijk christen mag noemen.
Dat relativeert ook het idee van de grote leermeester.
Want zodra we een denker tot held verheffen, dreigt er iets merkwaardigs: we hoeven zelf wat minder te denken.
“Marcus Aurelius zegt het.”
“Nietzsche heeft dit allang doorzien.”
“Jezus leert ons…”
“Socrates zou vragen…”
Handig. Maar het kan ook een elegante manier zijn om het eigen oordeel uit te besteden.
De interessante vraag is daarom niet of we onze helden moeten afschaffen.
Integendeel.
De vraag is of we hen genoeg respecteren om ze niet klakkeloos te volgen. Op de schouders van reuzen staan betekent niet dat je hun hoofd moet lenen.
Je staat daar juist om zelf verder te kijken.
#filosofie #levenskunst #zelfonderzoek #helden #christendom #Socrates #zelfbezinning
